Kombucha | een healthy gefermenteerde drank

Sinds enige jaren is er in Nederland een ware kombucha-hype. Deze gefermenteerde drank kun je kant-en-klaar kunt kopen, maar de échte fans maken hun kombucha natuurlijk zelf.

Het drankje wordt niet alleen gewaardeerd om de smaak, maar ook om de vele gezondheidsvoordelen die het met zich mee zou brengen. Hoewel daar geen bewijzen voor zijn, is de smaak en het fermentatieproces zo fascinerend, dat ook wij er dol op zijn.

In dit artikel bespreken we de verschillende aspecten van deze bijzondere drank. Waar komt kombucha eigenlijk vandaan? Wat zijn de voordelen van het zelf kombucha maken, en hoe doe je dat? En is kombucha goed voor je, of juist slecht voor je? Wij vertellen je alles wat er te weten valt!

kombucha

De geschiedenis van kombucha?

De oorsprong van kombucha is niet helemaal duidelijk. Vast staat dat het uit het Oosten komt: in China, Rusland en andere delen van Oost-Europa wordt deze drank al honderden jaren gedronken. Het woord kombucha lijkt een Japans leenwoord te zijn - hoewel Japanners zelf verwarrend genoeg weer een ander woord gebruiken voor kombucha.

In het begin van deze eeuw is kombucha plotseling razend populair geworden in Amerika en West-Europa. Kombucha zou genezende eigenschappen hebben en goed zijn voor je darmen en het immuunsysteem. Ook de bijzondere, zurige smaak slaat aan.

Inmiddels kun je kombucha overal vinden. In de supermarkt vind je verschillende smaken, en ook in het café is het te bestellen. En dan zijn er natuurlijk nog de doe-het-zelvers, die met hun eigen bacteriecultuur zelf kombucha maken .

Wat is kombucha?

Wat is kombucha nou precies?
De basis van de drank bestaat uit gezoete zwarte of groene thee. Daar wordt een bacteriecultuur aan toegevoegd. Deze kombucha-zwam, of SCOBY (een afkorting voor "symbiotic culture of bacteria and yeast"), zorgt ervoor dat de thee en suiker langzaam fermenteert. Na een of twee weken is het kombucha: een zurige drank, die weinig meer weg heeft van zoete thee waar het mee gemaakt werd.

soorten kombucha

Het draait bij kombucha dus allemaal om het fermentatieproces. De zwam, een 'levende' cultuur van bacteriën en gist, zet de suikers om in zuren, enzymen en andere stoffen. Hier houdt kombucha ook zijn typische smaakeigenschappen aan over. Ieder kambucha-zwam geeft weer een andere smaak!

Kombucha - kopen of zelf maken?

Kombucha is overal in flessen te koop: in de (ecologische) supermarkt staan de meest bijzondere kleuren en smaken. Maar een van de leuke dingen aan kombucha is ook, dat je het vrij eenvoudig zelf kunt maken.

kombucha in fles

Er is natuurlijk niets mis mee om kombucha in een fles te kopen. Maar het zelf maken van kombucha heeft een paar voordelen:

  • Het is een stuk goedkoper!
  • Je weet precies wat er in de kombucha zit;
  • Je kunt alles precies afstemmen op jouw smaak;
  • Ook niet onbelangrijk: het fermenteren is een fascinerend proces.

Zelf kombucha maken is niet moeilijk. Het enige dat je er voor nodig hebt is een grote glazen pot - en natuurlijk een kombucha-zwam. Die bacteriecultuur kun je kopen via internet, maar als je iemand kent die zelf kombucha maakt, kun je vast ook wel een stukje van hun zwam krijgen.

Het leuke is dat je met één zwam oneindig veel kombucha kunt maken. De bacteriën en gisten voeden zich met de suiker die je toevoegt. Zolang jij kombucha blijft maken, blijft de kombucha-zwam ook 'leven'. Na verloop van tijd kan hij zelfs zijn eigen, bijzondere smaak ontwikkelen, doordat de verhouding van de bacteriën in elke SCOBY weer anders is.

Een recept voor kombucha

Kombucha maken duurt een à twee weken. Je moet er dan ook wat geduld voor hebben. Maar het resultaat is geweldig. Er is weinig is zo bevredigend als je eigen gefermenteerde drank maken! 

Verzamel eerst de benodigdheden. Dat zijn:

  • Een kombucha-zwam (of SCOBY);
  • Een schone weckpot met een wijde opening, van minstens 1 liter;
  • check
    Een zeefje;
  • check
    Een theedoek en een groot elastiek;
  • check
    Een thermometer en pH-strips, om te controleren;
  • check
    Beugelflessen, om de kombucha in af te gieten.
kombucha in een fles

De ingrediënten zijn makkelijk te vinden:

  • Een liter kraanwater, of bronwater;
  • check
    2 theelepels groene of zwarte thee, zonder toevoegingen;
  • check
    100 gram (riet)suiker;
  • 30 ml azijn (of 50 ml kombucha, als je het al een keer hebt gemaakt).

Alles in huis? Volg dan deze stappen!

  1. Kook het water. Schenk het in een grote theepot met de theebladeren en laat het een kwartier trekken. Zeef de thee en zorg dat er geen restjes theeblad achter blijven. Schenk het in de weckpot.
  2. Wacht tot de thee lauw is. Roer er dan de suiker doorheen, tot die helemaal opgelost is.
  3. Voeg, als de thee bijna is afgekoeld, de kombucha-zwam toe.
  4. Giet nu ook de azijn (of kombucha) in de weckpot.
    Het zuur van de azijn geeft een boost aan je bacteriecultuur, en zorgt er ook voor dat ongewenste bacteriën minder kans krijgen om zich te vermenigvuldigen.
  5. Leg een schone theedoek op de weckpot en maak die vast met het elastiek. Hiermee voorkomt je schimmel, fruitvliegjes en andere ongewenste zaken. Zet de pot nu (zonder deksel dus!) weg op een donkere plek, op kamertemperatuur. Vermijd plekken waar weinig luchtcirculatie is, zoals een kelder of schuur: de bacteriën en gisten hebben juist veel lucht nodig om hun werk te doen. Zet de kombucha dus liever in een open ruimte.

Wacht nu een à twee weken. Het fermentatieproces zorgt ervoor dat de suiker langzaam wordt omgezet. Het doel is om te wachten tot de meeste suiker verdwenen is, en de drank lekker zoetzuur geworden is. Hoe snel dat gaat, hangt onder andere af van de temperatuur.

scoby

Na een dag of 10 kun je controleren of je kombucha klaar is. Dat kan je doen door de zuurgraad te meten met een pH-strip. Is deze tussen de 3 en 4? Dan is je kombucha klaar. (Een andere manier is om te kijken of je kombucha klaar is, is om een rietje onder de kombucha-zwam te prikken en een slokje te nemen en te proeven of de suiker genoeg is omgezet.)

Ben je tevreden, haal dan de kombucha-zwam uit de pot en giet de kombucha door een zeef, of door een koffiefilter, over in beugelflessen en sluit die goed af. Hiermee filter je ongewenste restjes uit de drank.

Laat de kombucha nog minstens twee dagen in de beugelfles zitten. Er vindt nu nog een nagisting plaats, die de smaak verbetert en waarbij er koolzuur en heel klein beetje alcohol in de kombucha komt. Daar krijgt het een lekker fris bubbeltje van!

Als de kombucha klaar is, kun je de drank in de koelkast bewaren. Met een liter kombucha kun je een hele tijd vooruit. De meeste mensen drinken er niet al teveel van: een glas per dag is meer dan genoeg.

Je zwam wil je natuurlijk in leven houden. De makkelijkste manier om dat te doen, is om meteen te beginnen met het maken van nieuwe kombucha. Tegen de tijd dat je eerste batch op is, zou je tweede alweer klaar moeten zijn. Op die manier kom je nooit zonder kombucha te zitten!

Is kombucha echt wel zo goed voor je?

Kombucha is een bijzondere drank. Het fermentatieproces is fascinerend, en geeft een unieke smaak die je nergens anders van kent. Maar veel mensen drinken kombucha niet om de smaak, maar voor hun gezondheid.

Als we de kombucha-guru's en hippe foodbloggers mogen geloven, is kombucha namelijk een regelrechte wonderdrank. Overal op internet lees je dat het goed is voor je darmen en spijsvertering, voor je immuunsysteem, en voor je huid; het drinken van kombucha zou je lichaam ontgiften, en helpen tegen stress.

kombucha

Het drinken van kombucha zou zelfs ziektes als reuma, astma en kanker genezen! Niet gek dat kombucha zo populair geworden is - het lijkt wel alsof het overal tegen helpt.

dokter

Geen wetenschappelijk bewijs

Zijn al die claims over de gezonde krachten van kombucha niet wat overdreven? Daar is veel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. En inderdaad blijkt dat we dat allemaal met een flinke korrel zout moeten nemen. Ondanks veelvuldig testen kan namelijk niet aangetoond worden dat er bijzonder gezonde stoffen in kombucha zitten. Het is dan ook niet duidelijk waarom kombucha zo gezond zou zijn.

In Nederland heeft de Stichting IOCOB, die onderzoek doet naar alternatieve geneeswijzen, kombucha zelfs een 'rood stoplicht' gegeven. Dat betekent dat je kombucha echt niet moet zien als medicijn. In sommige landen, zoals België, is het verkopen van geneesmiddelen die gebaseerd zijn op kombucha zelfs verboden.

Kwetsbare groepen

In kombucha groeien allerlei bacteriën. De meeste daarvan zijn onschadelijk, maar er bestaat een kleine kans dat er ook wat schadelijke bacteriën in de drank komen. Is dat gevaarlijk?

Voor de meeste mensen niet: hun immuunsysteem kan dat gewoon aan. Het drinken van kombucha is voor hen ongeveer even risicovol als het eten van een stuk Franse kaas. 

Maar voor een kleine groep mensen kan kombucha wel wat risico's met zich meebrengen. Denk bijvoorbeeld aan mensen die kampen met hun gezondheid, zwangere vrouwen en voor kleine kinderen. Voor die groepen geldt dan ook dat ze beter het zekere voor het onzekere kunnen nemen, en beter geen kombucha kunnen drinken.

zwangere vrouw met kind

Kombucha: een bijzondere drank

Kombucha is een mysterieuze en fascinerende drank, die je echt een keer gedronken moet hebben! Voor je gezondheid hoef je dat niet te doen: heel veel effect zal de kombucha daar niet op hebben. Maar laat dat je er niet van weerhouden om het eens te maken. Voor iedereen die ervan houdt om zelf bezig te zijn met eten en drinken en die geïnteresseerd is in fermentatie, is het ontzettend leuk en leerzaam om aan de gang te gaan met een kombucha-zwam.

kombucha met fruit